Şeyhcan Nakşibendî Tekkesi, Türbesi

İnönü mahallesinde İnönü caddesi ile Şenyurt caddesinin kesiştiği güneybatı köşede petrol istasyonunun yerindeydi. Burası Şıhcan olarak da bilinmektedir. Buradaki tekke, vakıf kayıtlarında Şeyhcan Hindiler Tekkesi olarak geçmektedir. Burası Birinci Dünya Savaşı öncesine kadar Hindistan’dan (Pakistan’dan) gelen Müslümanların uğrak yeri imiş. Ayrıca tekkenin şeyhinin Özbek asıllı olduğu, fukaralara yardımda Özbeklere öncelik tanındığı da bilinmektedir. Bu ifadelerden, burasının Nakşibendi tekkesi olduğu anlaşılmaktadır. Nuri Mehmet Paşa Camii’nin kuzeyindeki mahallenin eskiden adı Şıhcan mahallesi imiş. Bir halk inanışına göre şeyhin bir iftiraya uğraması sebebiyle Şeyhcan Tekkesi, kendi adıyla anılan yeni mahalleye taşınmıştır. Gerçekten de Şer’i Mahkeme Sicillerinde biri Ammo, diğeri Şeyhcan mahallesinde olmak üzere iki tane Nakşibendi Tekkesi’nden bahsedilmektedir. Bunlardan Ammo mahallesinde olduğunu söyleyen tarihsiz bir sicil kaydı tahminen 1840’lara aittir. Ayrıca, 1878 tarihli bir Şer’i Mahkeme Sicili de Çukur mahallesindeki bir Nakşibendi Tekkesi Mescidi’ııden bahsetmektedir. Çukur mahallesi, bugün Nuri Mehmet Paşa Camii’ııi de içine alan mahalledir. Bu sebeple bu camiin civarında bir Nakşi tekkesinin varlığı kesinlik kazanmış olmaktadır. Tekkenin Şeyhcan mahallesinde olduğunu söyleyen Şer’i Mahkeme kaydı ise 1893 tarihlidir. Görüldüğü üzere Şeyhcan mahallesindeki tekke ile ilgili kayıt daha yenidir. Bu durumda Ammo mahallesindeki Nakşibendi Tekkesi’nin, Nuri Mehmet Paşa Camii’nin kuzeyindeki tekke olması ve iki tane Nakşibendi Tekkesi’nin varlığı gerekir.Tekke hakkında fazla bilgimiz yok ise de onun elli kadar basamakla inilen ve ortasında devamlı akan veya kaynayan su dolu bir havuzun etrafında, kayalara oyulmuş çile hücreleriyle bir mescitten meydana geldiği, bu mescidin aynı zamanda zikir evi olarak kullanıldığı anlaşılmaktadır. Bu tekkenin, yerin altında olması onun en büyük özelliğini teşkil etmektedir. Bildiğimiz kadarıyla Dünya İslam mimarisinde böyle bir tekkeye rastlamamaktayız. Eser doldurulacağı sırada bu özelliği sebebiyle olsa gerek bazı aydınlar eserin korunması için çaba göstermiş iseler de başarılı olamamışlardır.Tekkenin su ihtiyacını karşılayan kastelin, Pişirici, Ahmet Çelebi, Şahveli ve Esenbek kastelleri gibi tamamen yerin altında olduğu bilinmektedir. İçinde birinci kademede bir türbesinin, daha derinde ise havuzunun, mescidinin ve kayalara oyulmuş çile odalarının bulunduğu anlaşılmaktadır. Bu kadar çok mekânın hepsinin bir arada bulunması sebebiyle Antep’teki kasteller içinde en büyüğünün bu olduğu anlaşılmaktadır. Türbenin olduğu kısma 8-10 basamakla, daha derin olan kastele ise kırk basamakla ulaşılmakta imiş.Bu tip diğer kastelleri göz önüne alarak, bu kastelin ortasında kare plânlı bir havuzunun bulunduğunu, suyun ya ortadaki göbekten çıkıp havuza döküldüğünü, ya da bir kenardan gelip havuza döküldükten sonra havuzu terkettiğini tahmin edebiliriz. Hayrat Satış Kütük Defteri’ndeki bilgiye göre Şeyhcan Mescidi arsa adı altında 1935 yılında 261 liraya satılmıştır. Külliyenin önce türbe kısmı kapatılmıştır. 1940’larda İnönü Caddesi genişletilirken de tekke ve kastel kısmı doldurulmuş, bir kısmı yolun, bir kısmı ise benzin istasyonunun altında kalmıştır.VGM Arşivi Gaziantep Hayrat Satış Kütük Defteri’nden öğrendiğimize göre Şeyhcan Mescidi arsa adı altında 1935 yılında şahıs mülkiyetine geçmiş; külliyenin önce türbe kısmı kapatılmış, 1940’larda İnönü Caddesi genişletilirken de tekke ve kastel kısmı doldurulmuş, bir kısmı yolun, bir kısmı ise benzin istasyonunun altında kalmıştır (Çam, 2006: 675).